Ιστορία

H Ιερά Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή Τιμίου Σταυρού Βωσάκου είναι κτισμένη σε υψόμετρο 340 μ. και βρίσκεται στη βορειοδυτική πλευρά ενός μικρού λεκανοπεδίου, στις νότιες υπώρειες των Ταλλαίων Ορέων, της επαρχίας Μυλοποτάμου του Νομού Ρεθύμνου.

Το όνομα «Βώσακος», σύμφωνα με τον φιλόλογο Μενέλαο Παρλαμά, προέρχεται από τις λέξεις βοός σηκός, που σημαίνει μάνδρα βοδιών. Ο αρχαιολόγος Νίκος Σακελλαράκης υποστήριξε ότι η ονομασία προέρχεται από τις λέξεις Διός οίκος που σημαίνει χώρος λατρείας του Δία.

Η ακριβής χρονολόγηση της Μονής μας είναι άγνωστη.  Σύμφωνα με την κτητορική επιγραφή του Καθολικού, ο πρώτος ναός της Μονής κτίσθηκε το 1195. Η αποκάλυψη δεκάδων μικρών σπαραγμάτων από τοιχογραφίες που χρονολογούνται στις αρχές του 14ου αι. ενισχύουν την αναφορά  της κτητορικής επιγραφής.

Το έτος 1676, με σιγίλλιο του Πατριάρχη Παρθενίου του Δ’, η Μονή  αποκτά Σταυροπηγιακή αξία, η οποία ισχύει μέχρι και σήμερα, γι’ αυτό και στη Μονή  μνημονεύεται ο Οικουμενικός Πατριάρχης.

Το 18ο και 19ο αιώνα η Μονή υπέστη μεγάλες καταστροφές από τους Οθωμανούς. Σύμφωνα με την παράδοση το 1821 σφαγιάστηκαν 18 μοναχοί της Μονής στην περιοχή Φειδαλώνια.

Το 1866, στη μεγάλη Κρητική Επανάσταση, πυρπολήθηκε η Μονή λόγω της δράσης μοναχών της Μονής.

Στο γύρισμα του 19ου προς τον 20ό  αιώνα στη Μονή έμεναν 13 μοναχοί.

Με νόμο της Κρητικής Πολιτείας(276/1900) κρίθηκε διαλυτέα., ενώ το 1935 επαναλειτούργησε. Στις αρχές της δεκαετίας του 1950, η Μονή έκλεισε και μετετράπη σε στάβλο.

Το 1997, με απόφαση του Μητροπολίτου Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου, κυρού Ανθίμου, συστάθηκε Επιτροπή Αναστήλωσης της Μονής, η  οποία είχε σχεδόν καταρρεύσει.

Το 2000 εγκαταστάθηκε ο πρώτος μοναχός  και έκτοτε λειτουργεί κανονικά.

Εντός της Μονής υπάρχουν τα παρεκκλήσια του Αγίου Νικολάου (κοιμητηριακός ναός), της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, της Οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας (οστεοφυλάκιο) και των Οσίων Σάββα του Ηγιασμένου και Ιωάννη του Δαμασκηνού.

 

Εκτός Μονής, τα μετόχια των 318 Θεοφόρων Πατέρων της Α΄Οικουμενικής Συνόδου, στη θέση «Καλά Χωράφια», επί της Εθνικής οδού Ηρακλείου-Ρεθύμνου, 5 χλμ μετά τις Σίσες

και του Αγίου Νικολάου στη θέση «Αλυκή» των Σισών.

Σήμερα στη Μονή λειτουργεί μουσείο εκκλησιαστικό και λαογραφικό.

Επίσης δανειστική βιβλιοθήκη με περίπου έξι χιλιάδες βιβλία.

Μεγάλη ποικιλία με εξαιρετικά προϊόντα μπορεί να βρει κανείς στο πωλητήριο της Μονής. Το μοναστήρι παράγει λιβάνι, βαλσαμόλαδο και μέλι.